Skorrdalssetur

Ég skrifa ykkur nú því þrotinn er minn vilji, allt sem mig hefur dreymt um orðið að engu, líf mitt minna virði en skíturinn undir skóm mínum. Væntingar horfnar, ekkert að hlakka til, ekkert til að bíða eftir – ekki lengur. Von mín horfin, örvæntingin ein eftir – ótti, kvíði og skömm – eina sem eftir er af sjálfinu. Allt sem mér var kennt skilið eftir í gleðskap næturinnar sem smám saman rændi mig vitund, sjálfstrausti og von. Eina sem skilið var eftir var hatur, kvíði, örvænting og hroki. Af hverju?

Víst eru hrópuð að mér margskonar nöfn sem flest eiga við, hvort sem mér líkar betur eða verr – hætt að hafa áhrif, segi ég. En nafngift fyrir einstakling án sjálfstrausts getur verið sem beitt sverð í hjartastað, rýtingi snúið í und. Skelin hert, dag frá degi, svo orðin ekki særi en erfitt það er, því ef þér er sagt eitthvað slæmt frá nógu mörgum, ferðu ósjálfrátt að trúa orðum fjöldans. Það er minn staður nú, hlustandi á niðrandi ummæli þeirra sem ég þarf aðstoð hjá, hlusta á dóma annarra yfir mér um málefni sem það þekkir lítið til.

FRAMTÍÐIN BJÖRT

Ég byrjaði snemma, ekki nema um 12 ára að aldri. Camel filters var það fyrsta. Reykurinn gaf mér svima, vellíðan sem ég hafði aldrei áður kynnst. Þetta var eitthvað sem ég gat vel hugsað mér að gera reglulega, helst daglega. Engu að síður lét ég það vera um stund, kannski meira vegna peningaleysis en skorts á áhuga.

Svo kom að því að tóbakið hætti að veita mér þá ánægju sem það hafði áður gert, heldur var þetta orðið að leiðinlegum vana sem erfitt vara að losa sig við. Enn er svo í dag að ég hangi í viðjum tóbaksfíknarinnar, sem er sterkari en allt annað sem ég þekki.

Áfengið kom næst – þvílíkur undra vökvi. Allt fór að snúast fyrir augum mér, maginn gerði uppreisn, en samt fannst mér þetta vera eitthvað það skemmtilegasta sem ég hafði nokkru sinni gert. Þetta var meira að segja skemmtilegra en allir þeir hjólatúrar og útilegur sem ég hafði farið í með foreldrum mínum og félögum, en núna virtust ekki lengur heillandi, frekar fráhrindandi og leiðinlegt.

Ekki var erfitt að verða sér út um landa, sem flaut gersamlega út um allt. Sölumann vantaði einhvern til að hlaupa fyrir sig og ég bauð mig fram. Þannig gat ég unnið mér inn fyrir mínum eigin veigum og ekki þurft að eiga allt undir foreldrum og fjölskyldu. Slíkt veitti mér ánægju og sjálfstraust, en einnig aðdáun skólafélaga, sem fannst þetta vera frekar svalt hjá unglingi – ekki eldri en 13 ára. Komst í tölu fullorðinna að eigin mati, hægt að taka mark á mér, fann fyrir sjálfstæði. Ég fór meira að segja að eiga pening, eitthvað sem veitti mér enn meira sjálfstæði frá fjölskyldu og foreldrum. Nú gat ég keypt það sem ég vildi, gert það sem mig langaði til. Ég stóð á eigin fótum, gat gert hvað það sem veröldin krafðist af mér – ég var ósigrandi! Lífið blastið við, félagarnir skiptu hundruðum og vasar mínir fullir fjár.

Sumarið eftir var viðburðaríkt og skemmtilegt en þegar ég hugsa til baka, einnig glæfralegt. Þetta var sumarið sem ég hætti að fara með mömmu og pabba í útilegur, hætti að fara með félögunum í hjólaferðir, en sumarið sem ég byrjaði að drekka mjög ótæpilega og oft. En ég var rétt fjórtán og gat þolað hvað sem var, ekkert myndi fella mig af því bjargi sem ég stóð á, enginn mannlegur máttur gat brugðið fyrir mig fæti og komið mér niður. Salan jókst og vasar mínir hættu að tæmast um leið og einn seðill var tekinn upp. Þetta var einnig sumarið sem ég kynntist hassinu og komst fyrst í kast við lögin, fyrir utan Hverfisbúðina. Löggan kom að okkur, þar sem við drukkum og hlógum, höfðum gaman án þess að vera til vandræða. Skutlað heim í lögreglubíl og allt varð vitlaust heima – auðvitað.

Þar fann ég fyrst fyrir henni, ógnardís lífs míns sem aldrei hefur horfið frá mér síðan – ég kynntist Skömm. Kröftug dís, það get ég sagt ykkur, lítil að sjá en hættulegust allra þeirra dísa sem ég hef kynnst í gegnum tíðina. Eina vopnið sem ég kunni á þessa ógnardís var að kalla á vin, sem ég hef ætíð haldið góðu sambandi við síðan. Ég kallaði á vin minn Hroka, sem kom mér til aðstoðar og hefur sjaldan brugðist mér þegar ég virkilega þarf á að halda. Hlýr og góður vinur í annars kaldri og grimmri veröld. Í dag eru þau gift, Skömm og Hroki, bæta hvort annað upp og eru orðin órjúfanlegur partur af mér – partur af þeirri vitund sem er ég. Stormasamt hjónaband, en langlíft.

Ég á góða að, ég sé það núna en ekki kærði ég mig um nærveru þeirra á þessum árum – ýtti þeim eins langt frá mér og ég gat, hélt þeim nægilega nærri til að fá mínu framgengt, en nógu langt frá til þess að ég gæti gert það sem ég vildi. Ég kærði mig ekkert um að foreldrar eða fjölskylda skemmdi framtak mitt, fjárstreymi í vasa mína. Ég hélt mínu striki, þrátt fyrir varnarorð, tár og reiði, blíðuhót og bónleiðir. Ekkert kæmi í veg fyrir að ég héldi áfram að selja mitt sprútt – fyrir sprútti og meira. Einhvern vegin varð ég að friða heimilið, koma í veg fyrir að ég festi foreldra mína heima við um helgar, því ég vildi ekki hafa þau þar. Til að friða sálir þeirra, sem vildu mér vel, kallaði ég á eitt af viðhöldum Hrokans, Lygina.

Mér hafði verið kennt að segja alltaf satt, alveg sama hvað gengi á – ég ætti alltaf að segja satt og rétt frá. Það væri betra að segja satt en plata, því sannleikurinn kæmi alltaf í ljós. Þetta var mamma vön að segja við mig og auðvitað trúði ég henni, alveg þangað til ég komst að því að þetta var ekki alveg satt – sannleikurinn kemur kannski í ljós, en það fer mikið eftir því hver sannleikurinn er og hver segir hann. Ef sannleikurinn er nægilega ógnvekjandi er alltaf hægt að kalla á systur Lyginnar, frú Afneitun, sem er besta vinkona mín. Hún bregst mér aldrei þegar ég virkilega þarf á henni að halda.

HIN NÝJA FRAMTÍÐ

Sumarið leið og haustið kom, með skólagöngu og fleiri tækifærum. Einhvern vegin hafði skólinn ekki sama aðdráttarafl og áður, heldur var frekar sem tímasóun og leiðindi. Allir tóku eftir því ef ég lyktaði, svo ég hætti að mæta í skólann daginn eftir fyllerí. Oftast voru það mánudagar og föstudagar sem ég mætti ekki og það kallaði á marga fundi með skólastjóra og foreldrum sem ég fann að voru orðin tortryggnari en áður. Ákveðið var að senda mig í meðferð á Unglingameðferðarheimilið. Ég fór – hvað gat ég annað?

Þar kynntist ég fjölda unglinga, sem áttu við eitthver vandamál að stríða, að sögn foreldra þeirra. Mér fannst þeir vera eðlilegir unglingar, mjög líkir mér, sem höfðu bara lent í því að eiga skilningslausa foreldra sem héldu að við værum að skemma líf okkar með áfengi og fíkniefnum. Okkur fannst það vera meiri vitleysan, enda lífið rétt að byrja og meðferð ekki eitthvað sem við þurftum í líf okkar á þeirri stundu. Foreldrarnir, að okkur fannst, höfðu svipt okkur því frelsi sem við höfðum, því eina sem gaf líf okkar eitthvert gildi. Við sátum saman og sögðum hvert öðru hetjusögur úr neyslunni og skemmtum okkur konunglega. Ákveðið var að halda hópinn eftir meðferð, hittast reglulega og halda áfram að segja skemmtilegar sögur. Ekkert okkar var komið þarna til að hætta neyslu vímuefna, slíkt var okkur of fjarlægt. Það voru ekki nema tveir eða þrír sem virkilega vildu hætta, hinir lögðu á ráðin um eitt stórt djamm eftir meðferðina, fyrir þá sem væru komnir út. Ég taldi niður dagana þangað til ég kæmist út, því ég ætlaði sko að sýna foreldrum mínum hvað það væri að vera ‘vandamál’.

Djammið hófst fyrir alvöru eftir þessa meðferð mína – svo mikið er víst. Ef ég hafði verið mikill djammari áður, þá varð ég að stórdjammara eftir meðferðina. Ég hafði kynnst fjölda unglinga, sem gátu útvegað mér allt milli himins og jarðar, allt frá hassi upp í kókaín. Þetta var mér þvílíkur happafengur fannst mér, að ég gat ekki beðið eftir að hitta þetta fólk og gera margt af því skemmtilega sem hafði verið talað um í meðferðinni, samt ekki bara það sem við unglingarnir töluðum um, heldur margt af því sem ég lærði í meðferðinni sjálfri – misnota allskonar skemmtileg lyf og vímuefni.

Þetta varð fyrsti vetur skólaforvarna, sem voru í formi þrítugs karls sem kom og las okkur pistilinn. Hann talaði hátt og mikið og hendurnar sveifluðust um allt. Hann sagði neyslu vímuefna vera asnalega og heimska. Hass gerði fólk að gufuheilum, amfetamínið væri sprautulyfið sem maður færi að sprauta í sig ef maður byrjaði. Bull! Hvorutveggja hafði ég prófað og var hvorki með gufuheila, né hafði ég sprautað mig, slíkt var mér svo fjarri.

Hann sagði okkur frá lífi sínu, sem hafði verið þyrnum stráð og erfitt. Hann hafði djammað mikið, notað mikið af fíkniefnum og næstum því dáið – tvisvar. Hann fór í meðferð en ekkert gekk, reyndi aftur en féll á ný. Átakanleg saga, alveg satt, en samt var hann bara að lýsa fleiri tækifærum fyrir mig að prófa. Loks hafði honum tekist að ná tökum á lífi sínu, fór í meðferð og fékk bót. Nú var hann í vinnu, átti íbúð, bíl og hund, kærustu sem hann elskaði mikið og fallega dóttur. Allt lék í lyndi og lífið blasti við honum.

Þetta gaf mér von. Ég sá að ég þurfti ekki að hætta að djamma! Fyrst hann gat djammað í nokkur ár og farið svo í meðferð og fengið bót, því ætti þetta að vera eitthvað öðruvísi fyrir mig? Hann gat það, þá gat ég það! Á þessum miðvikudagsmorgni ákvað ég að halda áfram að djamma, að minnsta kosti í nokkur ár enn, fara svo bara í meðferð – ef ég þá þyrfti á því að halda, sem ég gerði ekki ráð fyrir – og koma lífi mínu á réttan kjöl. Þetta var svona einfalt! Ætli fleiri hafi hugsað eins og ég?

Veturinn leið og dögunum fjölgaði á djamminu. Áfengið nægði ekki lengur, því foreldrar voru farnir að þefa af mér í tíma og ótíma. Þá var ekkert annað að gera en að skipta um vímuefni, því ekki ætlaði ég að hætta að djamma, ekki meðan ég væri bara næstum 15 ára. Það væri sóun á unglingsárunum og ég myndi eflaust missa af einhverju skemmtilegu. Ég hafði þroska fullorðinna, fullfær um að taka slíkar ákvarðanir, því framtíðin var ekki á morgun, heldur á næsta ári og ég þyrfti ekki að hafa áhyggjur af henni – enn sem komið var. Þetta var líka veturinn sem ég féll í skólanum, eitthvað sem hafði aldrei gerst, þrátt fyrir að ég hafi svo sem verið nærri því. En hvaða máli skipti skólinn þegar þú hefur fulla vasa fjár, nóg af félögum og fullt af tækifærum í fíkniefnaheiminum? Ég þurfti ekki á skóla að halda, frekar en hann þurfti á mér að halda, svo ekki kom Skömm í heimsókn vegna þessa máls – ekki strax.

Ég fór að reykja hass meira og meira þegar leið á veturinn. Hassið var lyktarlaust, a.m.k. eftir neysluna og ef þú reykir úti, en enga lykt var að finna af mér og var það vel. Þannig tókst mér að blekkja foreldra og fjölskyldu og vera í vímu næstum því frá morgni til kvölds. Þetta var sko lífið, fannst mér og fann fyrir stolti af því að geta reykt hvar sem var. Þetta var spennandi og áhugavert. Mér fannst fíkniefnaheimurinn vera eitthvað úr bíómynd, óraunverulegt, sem ég var allt í einu farinn að taka fullan þátt í. Siðferðisþröskuldur minn lækkaði með hverjum degi og fyrst ég var farinn að brjóta lögin, gat ég vel brotið nokkur til viðbótar, mig munaði ekkert um það.

Eftir nokkurn tíma fannst mér hassið samt ekki vera nóg, ég vildi eitthvað meira. Hass var ekki vímuefni sem hentaði mér, heldur dró mig niður andlega og líkamlega, eitthvað sem ég þoldi ekki – hringiða skemmtana var mitt líf og hassið hentaði ekki í þá skemmtun. Ég varð að finna eitthvað sem hentaði mér betur en þetta, en væri samt lyktarlaust.

Mikið var talað um sniff af félögum og vinum, en einhvern veginn fannst mér það vera plat víma sem skildi ekkert eftir sig nema dúndrandi hausverk og ógleði. Einnig hafði ég heyrt um að sniff gæti valdið miklum heilaskemmdum, sem ég reyndar tók bara sem eina lygina enn varðandi vímuefni og unglinga, svo auðvitað prófaði ég það – hvað annað? Sniff er vímuefni þeirra sem fá litla eða enga vasapeninga frá foreldrum. Samt fannst mér eftirköstin ekki vera þess virði, svo ég lagði gasbrúsann og límið fljótlega á hilluna. Sem betur fer.

Amfetamínið kom fyrir alvöru eftir áramót, gulhvítt og heillandi. Þarna fann ég loksins eitthvað sem var þess virði að nota, eitthvað sem hentaði mér svo vel. Þarna fann ég part af mér, sem ég hafði saknað svo lengi. Einbeitingin jókst, krafturinn var gífurlegur. Það var ekkert sem stöðvaði mig, ekki einu sinni þreyta. Ég gat drukkið meira, skemmt mér lengur og notað hverja vökustund til hins ýtrasta. Ég loksins fann mig þegar ég fann amfetamínið, öðruvísi er það nú ekki. Loksins hafði lífið fært mér í hendur eitthvað sem gat hjálpað mér – trúði ég.

Næsta forvarnarmál var Jafnaldrafræðslan, þar sem ungt fólk, örlítið eldra en ég, kom og sagði frá sinni reynslu. Nokkra þekkti ég sem komu í þeim tilgangi, fólk sem ég hafði verið með á djamminu helgina áður. Ég horfði á þessa einstaklinga, bæði með virðingu og vanþóknun, þar sem þeir voru að segja okkur að gera ekki það sem þeir sjálfir voru að gera. Ég hætti að hlusta á þetta forvarnarbull, hvaðan sem það kom, enda fannst mér það ekki vera að höfða til mín á neinn hátt. Til hvers að hlusta þegar ekki er sagt rétt frá, eða þeir sem eru að tala fara ekki eftir eigin ráðum? Ætli fleiri hafi íhugað slíkt?

VERULEIKINN KALDUR

Ég hætti í skóla. Mér fannst ekki taka því að læra lengur enda fannst mér skólinn vera orðinn fyrir skemmtuninni, ekkert nema leiðindi og vandamál. Það voru of margir að skipta sér af því sem ég var að gera, of margir með fingurna í mínum málum. Tíðar ferðir til skólastjórans heyrðu sögunni til þegar ég hætti, nema hvað foreldrarnir fóru í staðinn. Mér var svo sem sama, þeir gerðu það sem þeir vildu og ég það sem ég vildi.

Þrátt fyrir að ég hafi reynt sem mest að komast frá foreldrum mínum – hvað eftir annað flutt að heiman – gáfust þau ekki upp. Neyddu mig í meðferð, létu læsa mig inni á Unglingameðferðarheimilinu, þar sem ég mátti dúsa og telja niður dagana uns ég losnaði. Þá gæti ég hafið neysluna aftur. Ég var ekkert án amfetamíns, ekki sá einstaklingur sem ég vildi vera. Ég þurfti mitt, hvort sem foreldrum líkaði betur eða verr og meira þegar mest gekk á.

Mér var hent út þegar ég var rúmlega sextán – á guð og gaddinn. Auðvitað var það mér að kenna, ég reyni ekki að halda öðru fram. Allt hafði verið gert til að hjálpa mér en vistin á Unglingameðferðarheimilinu var mér meiri kvöl en aðstoð þrátt fyrir góðan vilja þeirra sem þar störfuðu. Strauk ég þaðan þrisvar, jafnvel á hækjum, til að svala þorsta sálarinnar, minnka kvalirnar og róa hugann. Slík var fíknin, slíkur var hrammur hennar orðinn á lífi mínu.

Hrakningar mínar stóðu ekki lengi, því ég komst inn hjá fjölskyldumeðlim sem gat ekki hugsað sér að ég lægi á vergangi, hver svo sem ástæða þess var. Þar leið mér vel, en undir eftirliti, sem mér þótti frekar auðvelt að komast undan – auðvelt að svíkja.

Neysla mín var farin að kosta góðan skilding, sérstaklega fyrir einstakling sem enga innkomu hafði, nema fátækrastyrk Borgarinnar sem nægði mér í nokkra daga, ef ég skuldaði ekki mikið. Þá var aðeins ein leið fyrir mig til að verða mér út um mína lífsbjörg – ég fór að brjótast inn. Í fyrstu fannst mér þetta hættulegt en um leið spennandi. Árangur var góður og ég gat lifað ágætu lífi á þeirri innkomu en þrátt fyrir mikinn dugnað, tókst mér sjaldnast að eiga nóg. Hvenær á fíkill nóg? Það eina sem ég átti eftir var að selja efnin upp í kostnað, svo þá stefnu tók ég. Nú gæti ég alltaf átt nóg. Mikið var ég vitlaus.

Ég hef selt líkama minn – tekið við bæði peningum og fíkniefnum fyrir holdlegt samræði. Ég var meira að segja með kúnnahóp sem hélt mér ágætlega uppi. Mér líkaði þetta aldrei, kunni ekki við að sofa hjá gömlum körlum, sem voru misgóðir við mig og fóru misjafnlega vel með líkama minn. Skömm var orðin órjúfanlegur partur af mér, stór hluti af sjálfsmynd minni og frænka hennar, Sjálfsfyrirlitningin, var aldrei langt undan. Þetta var sá tími sem ég reyndi hvað oftast að fyrirfara mér, koma mér undan þeim óhugnaði sem líf mitt var orðið. Vegna þess var Afneitun orðin fastagestur og kom sér stundum ágætlega, en hún hvarf á köldum nóttum, þegar einmanaleikinn sótti að. Ég tók að skjálfa á ný – tárin svæfðu seint og illa.

LÍFSBJÖRGIN MÍN EIGIN

Lögreglan fór að skipta sér meira af mér strax og ég flutti að heiman. Þegar hún sá að ekki dugði að tukta mig til, veita mér ráðningu með hnefum og afli til að koma mér af þeirri braut sem ég var á, fóru þeir – því miður – að nota lögin. Ég var 17 ára þegar ég fékk minn fyrsta dóm og sat inni í 5 mánuði. Slíkt er víst kallað nám, fyrir einstakling sem mig enda kom það á daginn að ég lærði meira og kynntist fleirum þar inni en ég hafði gert í öllum þeim innlögnum sem ég átti að baki á Unglingameðferðarheimilið. Mér fannst það upphefð að sitja inni með þekktum glæpamönnum, tala við þá sem jafningja og bjóða fram þjónustu mína í skiptum fyrir fíkniefni. Nóg er til af þeim í fangelsunum, jafnvel meira en þar fyrir utan á stundum. Líf mitt gat varla verið betra, nema hvað ég var alltaf á sama stað, með sama fólkinu. Það hafði svo sem gerst áður, ekkert athugavert við það. Það eina sem ég gat ekki gert var að hringja þegar ég vildi og nokkra aðra hluti sem litlu máli skipta, þegar allt er við höndina – það sem máli skipti – fíkniefnin.

Eftir útkomu mína úr fangelsi hélt lögreglan áfram afskiptum sínum af mér, nú var ég á þeirra skrám og ekkert sem ég gat gert til að losna þaðan. Auðvitað hafði hún ástæðu til en oftast var þetta í tengslum við fíkn mína og neyslu á vímuefnum. Sektir hlóðust upp, ég gat engan veginn greitt slíkar fjárhæðir. Eina leiðin sem ég gat farið var að greiða með vararefsingu, sem er auðvitað ekkert annað en dulbúið skuldafangelsi, eina aðferð Ríkisins til að innheimta sínar skuldir. Eftir hækkun Alþingis á sektum og lengingu dóma, varð líf mitt engu betra. Fangavistin gerði ekkert annað en að lengjast – sektir hækkuðu og um leið sá tími sem ég þurti til að sitja þær af mér. Ekki datt mér til hugar að hætta að neyta fíkniefna, slíkt var mér algerlega fjarlægt og gersamlega ómögulegt. Ég efast um að ég gæti hætt þótt dauðarefsingu væri beitt vegna fíkniefnaneyslu. Þótt svo ég fengi einhvern tíma á bak við lás og slá var það ekkert í samanburði við þá sem stóðu í innflutningi – þeirra dómar hækkuðu mest. Um leið fór verð hækkandi á þeim fíkniefnum sem ég þurfti sem gerði það enn erfiðara að verða sér út um pening til að greiða með. Aukið var á vítahring minn ótæpilega, en það hefur svo sem gerst áður, því hef ég vanist. Engu að síður hefur þessi ákvörðun Ríkisins gert mér hvað mestan miska.

Það er engin fjölskylda lengur í mínu lífi – hún gafst upp fyrir löngu síðan. Ég sakna hennar mikið, sérstaklega foreldra og systkina, sem hætt eru að fylgjast með hvar ég er. Þau vita að ég er ofan jarðar en meira ekki – þau vilja ekki meira vita. Eina fjölskylda mín í dag eru félagar mínir, þeir sem ég sit inni með í það og það skiptið, þeir sem ég djamma með og svo sonur minn fimm ára. Því miður fæ ég ekki að sjá hann nema svo sjaldan, að ég efa að hann viti hver ég er. Kannski er það fyrir bestu, þar sem ég er ekki beinlínis fyrirmyndar borgari. Jafnvel væri hann betur settur ef ég væri undir grænni torfu.

Sprautan kom fljótlega eftir fyrstu fangelsun mína. Þar fann ég loks fyrir meiri virkni úr því efni sem ég þurfti, fljótvirkari og kraftmeiri. Þrátt fyrir margar yfirlýsingar þar um, þá lét ég til leiðast í einu partýi, þar sem tveir félagar mínir voru. Þeir spurðu hvort ég vildi prófa en ég neitaði. Sögðu þetta vera það besta sem til væri og ég ætti að minnsta kosti að prófa. Ég lét til leiðast og hef varla getað tekið nálina úr handlegg mér síðan, nema í þau skipti sem ég hef verið í fangelsi. Þar er ekki hægt að sprauta sig, nema með miklum tilfæringum og veseni, svo ég læt nægja að taka það í nefið þar eða hreinlega sleppa neyslu amfetamíns og fá stuðning læknisins til að nálgast Ritalin – ofvirkni er jú sjúkdómur.

Líf mitt eftir mikla neyslu amfetamíns er ruglingslegt og þungt. Eftir nokkra daga vökur þarf ég að ná mér niður, hvílast og næra mig – líkaminn hreinlega krefst þess. Til þeirra hluta hef ég notfært mér þjónustu lækna, sem eru mjög ánægðir með að fá að hjálpa mér. Dísur og Mogga fæ ég í góðum skömmtum, til að komast niður af keyrslunni. Hassið hjálpar mér svo sem líka en læknadópið er ódýrara og svo hefur mér aldrei heldur líkað að reykja hass, það er ekki mitt efni. Eiginlega skil ég ekki þá sem nota það eingöngu, þeir hljóta að vera eitthvað skrítnir en það er ég svo sem einnig, svo ekki hef ég efni á að dæma þá frekar en þeir mig.

Þrátt fyrir að hafa farið sjö sinnum í fangelsi, hef ég aðeins einusinni farið þangað vegna annara brota en fíkniefnabrota. Tvívegis hefur verið hnýtt við vararefsingar dómar vegna annarra mála, en í fjórum tilvikum hef ég setið í fangelsi vegna ógreiddra sekta til Ríkisins vegna fíkniefnaneyslu minnar. Samtals hef ég dvalið í fangelsi í rúm þrjú ár, þar af voru 13 mánuðir vegna annarra brota en neyslu og vörslu fíkniefna. Svona er sú veröld sem ég lifi og hrærist í – því miður.

HORFIN VON

Lengi hefur mig langað til að hætta neyslu vímuefna, koma lífi mínu á réttan kjöl en nú á ég mér enga von lengur. Dómar samfélagsins eru harðir, fólk forðast að þekkja mig, tala við mig og hverfur jafnvel yfir götuna þegar það mætir mér á gangi. ‘Dópisti, sprautufíkill, djönkari og aumingi’ eru bara fá þeirra orða sem notuð eru um mig, bæði af þeim er þekkja mig og þeim sem hafa ekki hugmynd um hver ég er. Talið er að ég sé ógnandi umhverfi mínu, blettur á samfélaginu, einhver sem á sér enga von. Það eina sem er rétt er þetta með vonina – hún er löngu farin. Nú óska ég þess bara að fá að deyja og það sem fyrst. Best væri ef það yrði sársaukalaust en get ég farið fram á slíkt?

Oft hef ég hugsað um að enda þessa jarðvist mína, losa fólk undan þeirri kvöl sem ég er en sonur minn hefur haldið í mér lífinu. Nú er það haldreipi að bresta og lítið annað eftir að lifa fyrir. Ef ég væri að sukka í brennivíni, fengi ég alla þá samúð sem þessi þjóð hefur upp á að bjóða en vegna þess að það vímuefni hentar mér ekki – á ekki við mig – fæ ég alla dómhörku samfélagsins yfir mig, allsstaðar frá. Af hverju ætti ég að vilja vera partur af samfélagi þar sem fólk dæmir án þekkingar, uppnefnir án hugsunar og neitar að hlusta þegar við það er talað?

Ég hef reynt að taka á mínum málum en aldrei gengið. Farið í meðferðir sem oftast verða frekar misheppnaðar. Nú er svo komið að ég á varla í hús að vernda hjá Meðferðarstofnuninni, þar sem þeir trúa því ekki að vilji minn sé í þá átt að hætta. Þeir segja mig eyða tíma og fjármunum frá þeim sem virkilega vilja hætta, svo ég gafst upp á að tala við þá. Það er algerlega tilgangslaust. Eina sem ég á eftir er að halda áfram á þeirri braut sem ég hef verið á undanfarin 15 ár eða svo. Halda áfram að skemmta mér, dópa og brjótast inn. Það er það sem ég þekki, hef hæfileika til og er laus við fordóma þeirra sem ég umgengst. Í Undirheimunum hef ég sjálfsmynd og traust sem mig skortir annarsstaðar í samfélaginu. Einu dómar Undirheimana er fíkn mín í sprautuna – þar er ekki litið vel til þeirra sem slíkt gera, þótt svo fordómarnir séu ekki nærri eins miklir – öfgafullir – og á efri stigum samfélagsins.

Ég er ekki að skrifa þetta fyrir mig, því ég á mér enga von um uppreisn æru lengur. Ég skrifa þetta fyrir þær sálir sem mögulega gætu verið ég eftir 15-20 ár, þá einstaklinga sem halda virkilega að það sé hægt að djamma og dópa, fara svo í meðferð og allt verði í lagi. Þrátt fyrir mikla viðleitni í vímuefnamálum hefur árangurinn verið lítill sem enginn, nema þá kannski helst aukin innkoma Ríkisins í formi sekta vegna fíkniefnabrota sem svo aftur hefur farið úr ríkiskassanum í formi harðari dóma og lengri refsinga sem kosta meira en það sem inn kemur vegna sektagreiðslna. Það eru of margir sem fá dóm vegna neyslu sinnar, í stað þess að fá samúð og skilning. Of margir lenda í hrammi lögreglunnar, sem stundum notar aðferðir sem ekki sæma í lýðræðisríki, en þekktust í Sovét og þekkjast enn í Kína. Aðferðir sem fólk trúir ekki þegar ég segi frá, fyllist óhug og ótta, en afneitar strax, bara vegna þess hver ég er og í hverju ég hef lent.

Of margir lenda of snemma í fangelsum, ungir að árum og óharðnaðir. Þar er þeim komið fyrir innan um fólk eins og mig sem virkilega vilja kenna fleirum að verða betri glæpamenn, þótt svo ég vilji ekki mínum versta óvini það helvíti sem ég lifi í. Hver og einn er ábyrgur fyrir sinni neyslu, hvort sem hún er lögleg eða ólögleg, ég ætla ekki að neita því, en að dæma fíkn mína verri en þá ef ég væri að neyta áfengis er dómur sem ég hefði viljað losna undan – fíknin sjálf dæmir mig harðast.

Þótt svo ég vilji engum það líf sem ég hef lifað er það mikil þversögn að segja að ég þurfi á þeim að halda sem eru eins og ég. Öðruvísi gæti ég ekki verið ég. Ég sel hverjum sem er amfetamín, því það er það eina sem ég hef til sölu, hvort sem það er unglingur eða fullorðinn – allt eru þetta bara peningar fyrir mig. Ég hef bara um einn aðila að hugsa – mig. Enginn annar hugsar um mig, né þarf ég að hugsa um einhvern annan. Sonur minn fær ekki að sjá mig, meðlögin hrannast upp og það er ekkert sem ég get gert í því þótt ég vildi. Það er ljótt að segja svona en þetta er sá sannleikur sem ég bý við, hvort sem fólki líkar betur eða verr. Því meira sem ég sel, því færri innbrot þarf ég að stunda og færri þjófnaði. Samt sel ég aldrei nóg og þarf að taka upp kúbeinið af og til, en sjaldnar nú en áður. Ég passa mig að taka frá þeim sem hafa efni á því, ekki þeim sem rétt skrimta eða eru í sömu stöðu og ég – þeir hafa ekki efni á því frekar en ég. Hvað get ég annað gert? Get ég hætt? Ekki hefur það sýnt sig hingað til, svo eflaust hætti ekki fyrr en ég dey.

Á þessum árum mínum í neyslunni, hef ég prófað öll þau vímu- og fíkniefni sem til eru, lögleg og ólögleg. Mikill munur er á þessum efnum, bæði í áhrifum og eftirköstum. Margt sem sagt er um vímuefni er ekki alveg satt, en flest rétt. Í forvörnum þarf að passa sig á að segja sannleikann, því margt ungt fólk veit meira en álitið er. Ef ekki er sagt satt um eitt atriði eru öll önnur gerð tortryggileg um leið, sem aftur gefur ungum huga tækifæri á að afskrifa bæði það sem er satt og logið og trúa engu sem sagt er. Slíkt getur ekki talist góð stefna í forvarnarmálum. Of lítið er gert áður en neyslan verður að vandamáli, jafnvel áður en unga fólkið er farið í neyslu. Vissulega er margt gott gert en margt sem mætti breyta verulega, eða jafnvel hætta alveg. Forvarnir eru mikilvægari en fangelsi og fangelsin eru engin meðferðarheimili heldur mannskemmandi íverustaðir, sem veita enga aðstoð vegna fíkninnar, heldur frekar kynda undir hana, auka þörfina á deifingu hugans. Alveg sama hvar ég er, ég losna aldrei undan fíkn minni. Alveg sama hvað ég geri, hún fylgir mér hvert fótmál. Fíkn mín hefur hingað til ekki verið dæmd úr lífi mínu, sama hve fangelsisvistin hefur verið löng og sama hve sektirnar hafa verið háar.

Að vera fangi er ekki gott fyrir sálina en að vera fangi fíknarinnar er verra en hvaða fangelsi sem til er. Þykir mér það fangelsi vera nægilegt fíkn minni en sumum finnst það ekki nóg og vilja harðari refsingar, lengri dóma og hærri sektir. Slíkt losar mig ekki undan fíkninni, heldur herðir tök hennar á mér og eykur á vonleysi og reiði.

Ég gengst við öllum mínum brotum gegn þegnum þessa lands – fyrir þau ber mér að gjalda með fangavist, samfélagsþjónustu eða sektum. En að fá fangelsisdóm fyrir fíkn mína, þar sem ég skaða engan annan en mig, eykur einungis á vanlíðan mína, skömm og ótta. Getur það varla verið réttlátt né sanngjarnt – glæpur án þolanda er varla glæpur.

Margir mínir félagar eru látnir, farnir undir græna torfu – horfnir að eilífu. Slíkt á eftir að henda mig, fyrr en seinna. Mér finnst ég ekkert geta gert, nema komið í veg fyrir að fleiri lendi í því helvíti sem ég hef upplifað – er að upplifa núna. Núverandi fíkniefnalöggjöf hjálpaði mér ekki, heldur frekar jók á ótta minn, hatur og gremju, erfiðleika og vandamál. Ég óska þess að enginn þurfi framar að vera dæmdur fyrir fíkn sína, settur í fangaklefa vegna ásækni í vímu, settur í fangelsi vegna sjúkdóms sem erfitt er að ráða við einn og óstuddur. Vona ég því að eftir nokkur ár komi enginn til með að standa í mínum sporum og hugsa samfélaginu þegjandi þörfina, því hver hatast ekki út í dómara sinn og er afskiptur um afdrif hans og velferð? Því á ég að hafa samviskubit yfir því að ræna fólk sem dæmir mig hvort eð er? Ég er bara að standa undir væntingum þess og gera það sem samfélagið ætlast til af mér – bjarga mér og lifa af. Get ég gert eitthvað annað?

ENDALOKIN

Ég sit og horfi á kertið blakta í vindinum. Herbergið er kalt og tómt. Hitinn farinn af öllum ofnum – ekkert vatn í krönum. Vindurinn gnauðar gegnum rifurnar á veggnum. Inn um brotna rúðuna fjúka snjókorn vetrarins, sem falla niður á kalt steingólfið og safnast þar fyrir. Teppi skilur mig og steingólfið, úlpan notuð sem ábreiða. Bogin skeiðin orðin svört og ryðguð, nálin bitlaus og hálf stífluð.

Gruggugt vatnið hitað, efnið blandað, sogið upp í gegnum óhreina nálina með notaðan sígarettufilter til hreinsunar vökvans. Sprautan liggur fyrir framan mig, tilbúin að skjóta í æðar mér ástæðu lífs míns. Hjartslátturinn eykst, tilhlökkunin um vellíðan, deifingu veruleikans er það eina sem friðar sál mína.
Leita að stað, hendin illa farin af áralangri misnotkun. Æðarnar komnar í hnút, hvort sem er í handakrika, á fót eða á hálsi – fáir staðir eftir. Samt finn ég alltaf eina sem er viljug og bíðandi. Belti um handlegg, þrýst að. Nál sker holdið, sársauki í fyrstu en allt má þola. Ýti hægt og rólega, finn hvernig kældur vökvinn þrýstist inn um æðar mér. Finn hvernig hann ferðast um líkamann, uns ég finn fyrir henni, þessari sælutilfiningu – þessari deifingu á nálum hugsunarinnar.

Kveiki mér í sígarettustubb og stend upp. Geng aðeins um, reyni að ná í mig hita fyrir nóttina. Veit samt að svefninn kemur ekki þessa nótt, nema í smá skömmtum. Löng vaka framundan en ég hef mitt og get notið þess – enn sem komið er. Pissa út í horni – hrollur fer um mig. Leggst á teppið og hugsa.

Set aftur í skeiðina, hita meira. Stækka skammtinn, get ekki meira. Set í sprautuna á ný, allt sem ég á, hvert einasta korn. Sé ekki ástæðu til að halda áfram. Herði beltið. Titrandi hönd mín heldur á sprautunni, nálin dansar við handlegg minn. Hugsa til fyrstu sprautunnar, hvað hún átti ekki að verða partur af mér, hvað ég ætlaði að hafa stjórn á þessu öllu saman. Tár falla niður kaldar kinnarnar – ég hika – sting mig í síðasta sinn. Blóð kemur upp í sprautuna, aðeins í augnablik, áður en ég sendi vökvann inn í ónýtar æðarnar.

Veruleikinn hverfur af og til, kertaljósið kemur og fer. Loka augunum – sé ljósið. Finn vitundina sleppa frá mér, tek andköf. Ærandi sársauki, krampi, kvalir. Hætti að anda – get ekki meir.

Sársaukinn hverfur, líðanin batnar. Vitundin horfin – veruleikinn ekki til lengur. Síðasti andardrátturinn frýs andartak fyrir ofan andlit mitt – hverfur.

Loksins frjáls.

(Sent sem bænaskjal til alþingismanna 2004; útgefið í ljóðabókinni Sögur sálar, 2005. Saga um það bil 30 raunverulegra einstaklinga af báðum kynjum, sett saman í eina heild.)