Nú eru nærri tvö ár liðin frá hruni íslensks samfélags, hvort sem er talað um fjármálakerfið, stjórnmálakerfið eða embættismannakerfið. Samfélagið hrundi með brambolti; uppi stendur þjóð sem veit ekkert í hvorn fótinn eigi að stíga. Ekkert hefur breyst, nema hvað ágangur kerfisins á grunnstoðirnar er í allt öðrum takti en farið var af stað með; spillingin lifir góðu lífi – fjármunirnir stjórna enn lýðveldinu Íslandi.
Að utan
Það hefur verið forvitnileg lífsreynsla að fylgjast með slíkum atburðum úr fjarlægð, sem hafa hrist upp í samfélagi því sem ég ólst upp í og hafði trú á til að byrja með. “Guð blessi Ísland”, búsáhaldarbyltingin – átökin við Alþingi; borgarafundirnir og stjórnarskiftin – allt var þetta eins og frekar súrealísk upplifun á því sem ég hafði svo sem búist við. Það kókópuffs-hagkerfi sem var á Íslandi gekk ekki upp til lengri tíma; það borgar sig ekki að borga lán með lánum.
Samt gat ég ekki annað en fagnað því að fólk væri farið að standa saman, berjast fyrir réttindum hvers annars – berjast gegn óréttlætinu sem hefur tröllriðið samfélagið í áratugi, og gerir hugsanlega enn. Það fyllti mitt hrædda hjarta von um að nú myndi samfélag okkar breytast til hins betra. Sú von lifði ekki lengi – því miður.
Bræður eru að berjast
Íslendingar virðast alltaf þurfa að tilheyra sigurliðinu, hvort sem það er í íþróttum eða stjórnmálum. Stjórnmálin á Íslandi hafa verið lík trúarbrögðum, frekar en að vera vettvangur skoðanaskipta og sköpunar nýrra hugmynda. Jafnvel þegar stuðningur við ákveðin flokk er algjörlega á skjön við hagsmuni þess er velur, þá skal samt halda í trúna, hvað sem á gengur. Áróðursmaskínurnar látnar vinna yfirvinnu til að halda uppi þeim blekkingum sem nota má til að svæfa lýðinn. Þetta er hálfgerð bilun, þetta samfélag.
Nú hefur enn tekist að kljúfa samtakamátt þjóðarinnar, með Icesave og ESB, fiskveiðum, gengisdómi Hæstaréttar og skattahækkunum. Sumir eru á móti, aðrir með – og stundum sammála og stundum ekki. Þjóðin er svo margklofin gegn sjálfri sér, að næstum ómögulegt er fyrir hana að standa saman aftur og krefjast réttlætis. Þessu hefur stjórnmálaelítan komið svo fyrir, til að minnka möguleikann á því að þurfa að víkja, efna til kosninga – og svo hún geti komið sér og sínum fyrir, rétt eins og hinir gerðu, þegar þeir réðu. Á meðan þjóðin rífst, eru meðlimir elítunnar hinir bestu mátar (nema kannski út á við) því þeir halda öllu því sem þeir höfðu og geta ráðstafað eignum lýðsins eins og þeim hentar. Eða næstum því
Blogg og blaðurskjóður
Annars hefur ýmislegt breyst, séð með augum Tunglsins. Menn hafa verið flæmdir úr embætti með blogginu einu – og nokkrum blaðagreinum, auðvitað. Ráðherrar, sumir, eru hræddir við umræðuna, því hún kemur í veg fyrir að þeir geti hagað sér eins og þeim einum hentar. Sumir þegja, láta ekki sjá sig – eru hálfgerðir skuggaráðherrar velferðastjórnarinnar. Orkusölugjöf til skúffufyrirtækja endurskoðuð – því fólk er loks að tjá sig. En betur má ef duga skal.
Blogg og Fésbók og allt hitt er gott og blessað, eins langt og það nær. Mæting á mótmæli (það vantar betra orð yfir þetta, því “demonstration” er eitthvað sem hefur mun þyngri merkingu en orðið mótmæli – en að því löngu síðar) er frekar slöpp, miðað við fjölda þeirra sem ættu að vera uppi með kröfuspjöld. Flestir ærast á vefnum – en fáir fara í skóna og arka af stað.
Engu verður breytt á blogginu. Það má kannski byrja þar – en á endanum þarf fólk af holdi og blóði til að safnast saman og knýja á þær breytingar sem þarf svo hægt sé að byggja upp betra samfélag. Það þarf ekki mikið til – aðeins samtakamátt okkar allra, sem nú þegar er unnið í að splundra og komið langt á veg.
Framtíð frjálshyggju
“Frjálshyggjan er dauð” hefur verið fullyrt, en svo er ekki. Meira að segja lifir hin svokallaða “nýfrjálshyggja” enn góðu lífi, í mörgum þeim sem enn fá að spila í bankaleiknum þrátt fyrir að hafa klúðrað síðasta spili svo herfilega. Samfélag verður ekki byggt upp með frjálshyggjunni einni saman – né heldur með ríkisvæðingum og upptöku eigna í stórum stíl. Hvor kenning um sig hefur sannarlega sýnt galla sína – nú þarf að leggja höfuð í bleyti og finna meðalveg, sem meirihlutinn getur sætt sig við.
Frelsi til tjáningar, hvort sem hún er neikvæð eða jákvæð, má síst taka af. Við sjáum til dæmis að forseti Bandaríkjanna leggur til frumvarp um að geta slökkt á Netinu í 30 daga, án þess að þurfa að réttlæta það á neinn máta. Þetta er ekkert annað en bein aðför að tjáningafrelsi milljóna manna, bæði innan og utan Bandaríkjanna. Þegar er byrjað að herja á tjáningarfrelsi á Íslandi, með undangengnum dómum gegn blaðamönnum. Ef við höfum ekki frelsi til að láta andstöðu okkar í ljós – eða frelsi til að tjá okkar skoðanir, þá höfum við ekki lengur möguleika til að koma frá spilltum stjórnmálamönnum, heldur festumst enn frekar í neti þrældóms, því neti sem í raun var fyrir löngu kastað yfir þjóðina. Frjálshyggja er nauðsynleg, en henni þarf að setja ákveðnar skorður – því óheft, er hún samfélaginu hættuleg og mjög skaðleg.
Hvernig samfélag?
Getur íslensk þjóð einhvern tímann komið sér saman um hvernig samfélag við viljum búa í? Er það möguleiki, miðað við sundurlyndi hennar, sem virðist svo samgróið að nánast útilokað er að laga það? Á íslenskt samfélag einhverja von um að skána, breytast og verða það lýðræðissamfélag sem það hefur alla burði til að vera, en hefur svo sannarlega sofið á verðinum og látið reka á reiðanum? Það er vonandi. En hefur það sýnt sig, síðustu tvö ár frá hruni að svo geti verið? Hvað hefur breyst í okkar samfélagi svo megi finna þessa von? Hafa stjórnmálin breyst? Hefur harka Valdstjórnarinnar gagnvart borgurunum breyst? Höfum við fengið stjórnlagaþing, nýja Stjórnarskrá? Hefur einhverjum verið refsað fyrir þá glæpi sem þeir frömdu gegn þjóðinni? Hefur eitthvað breyst?
Hvernig samfélag viljum við? Hvað þarf til að fólk standi saman og komi sér út úr þessari vitleysu? Því við höfum valdið – ekki Valdstjórnin. Hún heldur það bara, og vill að við trúum því. Þess vegna kallar hún sig Valdstjórnina. En þau þiggja völd sín frá okkur. Því megum við aldrei gleyma. Viljum við búa í samfélagi þar sem kjörnir fulltrúar eru Valdstjórnin – og þá við væntanlega “þegnarnir”? Vilt þú búa í slíku samfélagi?
Orð eru sterk – og það er búið að breyta mörgu í okkar samfélagi, með orðalaginu einu saman. Þetta hefur gerst hægt og rólega gegnum árin, en skiptir máli þegar allt er tekið saman. Viljum við búa í samfélagi þar sem fulltrúar fólksins koma aftan að samfélaginu með svona brellum? Þær eiga sér enn stað – á okkar vakt. Tökum valdið til baka og byggjum upp betra samfélag. Það erum VIÐ sem eru VALDhafar þessa lands. Ef við stöndum saman, getum við þess vegna lagt af núverandi Alþingi og sett nýtt – með nýrri Stjórnarskrá ef því er fyrir að fara.
Við höfum valdið – okkar er valdið!
Greinin birtist fyrst á Gagnauga.is
Nýjar athugasemdir